Kan AI ons scherper laten denken? Ons webinar over soevereine Europese AI staat online

Wat als je AI je hielp om betere vragen te stellen, in plaats van je meteen het antwoord te geven? Met die vraag openden we op woensdag 4 november ons Engelstalige webinar Sovereign European AI that strengthens critical thinking, tijdens de European AI Innovation Month. Samen met Daniel Verloop nam ik de kijkers een uur mee in wat soevereine Europese AI in de praktijk betekent, en waarom dat alles te maken heeft met hoe we denken en leren.

De opname staat nu online als compilatie van 36 minuten. Met hoofdstukken, dus je springt zo naar het stuk dat jou interesseert. Het webinar is in het Engels, met Engelse ondertitels.

Wie de omgeving beheert, bepaalt waar de AI voor optimaliseert

Onze kernboodschap is eenvoudig. Soevereiniteit en kritisch denken zijn dezelfde ontwerpvraag. Veel gratis AI-tools verdienen aan aandacht en data. Langer chatten is dan het doel, niet beter denken. AI die ontworpen is voor denken stelt eerst een vraag terug voordat er een antwoord komt, en maakt aannames en bronnen zichtbaar. Dat kan alleen als een school of organisatie zelf bepaalt hoe die omgeving werkt.

Ik zie het ook bij mijn eigen kinderen en studenten. Kopiëren en plakken gaat razendsnel, maar je bouwt er geen vakkennis mee op. Onderzoek wijst in dezelfde richting. Michael Gerlich vond in 2025 een duidelijke samenhang tussen veel AI-gebruik en lagere scores op kritisch denken, vooral wanneer mensen hun denkwerk aan AI uitbesteden. De vraag is dus niet of we AI gebruiken, maar of de AI die we kiezen ons denken versterkt of ongemerkt overneemt.

Een AI die eerst een vraag terugstelt

In de live demo vroeg ik de Writing Coach om een essay over Area 51 te schrijven, met spelfouten zodat de docent het niet zou merken. De Writing Coach weigerde vriendelijk en vroeg wat ik er zelf al van wist. Ook toen ik duizend euro bood, bleef het antwoord nee. Precies dat kleine moment van frictie is waar leren begint.

Daniel zei het mooi. AI moet mensen versterken, niet automatiseren. Je wilt dat AI helpt, maar je wilt ook productieve frictie. Wrijving zorgt ervoor dat je dingen beter onthoudt, en dat weet iedere docent uit de praktijk.

HEAR als kompas

Om je eigen ervaring met AI te bekijken, gebruikten we het HEAR-raamwerk uit mijn boek De kunst van het samen(over)leven met AI. Human intent, jij bepaalt het doel en de vraag. Expressive interaction, AI formuleert overtuigend, maar dat zegt nog niets over de inhoud. AI mediation, AI selecteert, ordent en vernauwt je denkpaden. En Reasoned responsibility, het eindoordeel blijft menselijk, met een redenering die je kunt navertellen en verantwoorden.

Een vraag die ik elke docent wil meegeven. Kan je student uitleggen hoe hij of zij tot een keuze kwam, ook als AI meedacht als sparringpartner? Vraag gerust om het AI-gesprek als bijlage bij een opdracht. Transparantie over AI-gebruik is geen controlemiddel, maar een gesprek over leren.

Vragen uit de chat

De vragen van de deelnemers maakten het webinar levendig. Kan ik inloggen met mijn schoolaccount? Is nee zeggen tegen AI nog wel een optie? Mijn antwoord als oud-gymdocent blijft hetzelfde. Laat soms de laptops in het lokaal liggen, ga naar buiten en praat met elkaar. En ook de vraag hoe we verschillen van EduGenAI kwam langs. We zijn blij met alle initiatieven in Nederland, en de deur voor samenwerking staat wijd open.

Vier korte Shorts

Geen 36 minuten? Begin dan met een van de vier Shorts uit het webinar, elk korter dan een minuut.

Dank je wel

Heel veel dank aan iedereen die live meekeek, zelf aan de slag ging en vragen stelde in de chat. En Daniel, dank je wel voor het meepresenteren en het scherp houden van het gesprek.

Zelf verder of samen aan de slag

Drie stappen die je morgen al kunt zetten. Bepaal per taak welk denkwerk menselijk moet blijven. Vraag elke leverancier waar je data staat en wie bepaalt waar het systeem voor optimaliseert. En maak reflectie, bronnen en uitleg een vast onderdeel van elke AI-werkvorm. AI-geletterdheid is sinds artikel 4 van de AI-verordening bovendien een verplichting.

Wil je met je team of opleiding een workshop over AI-geletterdheid en kritisch denken, of samen onderzoeken hoe je AI verantwoord inzet? Neem contact op, dan denk ik graag met je mee. Never stop learning, zeker in een tijd van AI.

Transparantie. EduGPT is een product van CivAI, waar ik medeoprichter van ben.